D-dimer là gì? Sự khác nhau giữa FDP và D-dimer ?

0
11

Bạn có biết thuật ngữ D-dimer là gì không? nó có quan trọng không? các thông tin cần thiết xoay quanh nó? cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết qua bài viết này nhé

D-dimer là gì?

FDP (sản phẩm giáng hóa fibrin) và D-dimer đều là các phân tử nhỏ có nguồn gốc từ fibrin (nguyên văn: little fibrin-containing molecules), có thể xét nghiệm được trong máu. Có một sự khác biệt quan trọng giữa hai thứ này mà tôi sẽ đề cập dưới đây.

Hình thành cục máu đông

Khi cơ thể bạn cần hình thành một cục máu đông, điều đầu tiên phải làm là tạo nút tiểu cầu đề lấp vào vết thương thành mạch. Sau đó, cơ thể bạn tạo ra fibrin (từ một phân tử lớn hơn là fibrinogen) gắn lên nút tiểu cầu và giữ chặt nó.
Nếu bạn muốn tiêu hủy cục máu đông, một chất tên là plasmin sẽ tấn công vào fibrin, cắt nó thành những mảnh nhỏ gọi là FDP mà bạn có thể xét nghiệm được trong máu. Quá trình tiêu hủy này bắt đầu xảy ra hầu như ngay lập tức khi cục máu đông mới hình thành (trong bối cảnh này nó được gọi là remodeling – tạm dịch: tái cấu trúc). Nếu bạn thắc mắc điều này có ý nghĩa gì, thì đó là để cho cục máu đông được giới hạn ở chỉ ở nơi chảy máu với kích thước vừa đủ (nếu không, nó có thể lấp kín luôn mạch máu, đó là một thảm họa).

Xét nghiệm phát hiện cục máu đông

Nếu bạn muốn xác định xem liệu một bệnh nhân có huyết khối (một cục máu đông lớn sinh chuyện, ví dụ như trong bệnh tắc động mạch phổi) hay không, bạn có thể xét nghiệm FDP trong máu; ý tưởng ở đây là nếu bạn thấy chúng, có nghĩa là bệnh nhân có thể có huyết khối đang được tái cấu trúc ở đâu đó. Tuy nhiên có hai vấn đề với xét nghiệm này. Một là nó SIÊU, SIÊU NHẠY. Tức là kể cả một cục máu đông nhỏ bé bình thường cũng sinh ra đủ FDP để làm cho xét nghiệm dương tính. Tôi sẽ nói kĩ hơn về vấn đề này sau.
Vấn đề thứ hai là FDP cũng có thể được tạo nên từ fibrinogen (chứ không chỉ từ sự phá hủy fibrin). Cho nên kể cả có thấy PDF thì bạn cũng không thực sự biết được nó có phải được tạo ra từ cục máu đông hay không.

Sự khác nhau giữa FDP và D-DIMER ?

Chuyển sang D-dimer. D-dimer, cũng như FDP, là một phân đoạn nhỏ do bẻ gãy fibrin mà thành, nhưng có một điểm khác biệt quan trọng: nó chứa thêm một liên kết nhỏ. Khi fibrin trùng hợp, có một bước cuối cùng mà ở đó yếu tố XIII tạo ra một liên kết chéo ở bên trong phân tử fibrin. Khi fibrin trong cục máu đông bị phá hủy, một vài mảnh sẽ chứa những liên kết chéo này. Những mảnh này chứa một tiểu đơn vị E và hai tiểu đơn vị D của fibrin (xem hình vẽ), và được gọi là D-dimer.


D-Dimer đặc hiệu hơn trong việc phát hiện cục máu đông so với FDP – bởi vì bạn chỉ có thể thu được D-dimer từ sự tiêu hủy cục máu đông thực sự mà thôi (không thể có từ fibrinogen). Xét nghiệm phát hiện D-dimer được phát triển từ những năm 90, mà hầu hết phòng xét nghiệm ngày nay dùng xét nghiệm D-dimer thay cho FDP.

Cách ứng dụng xét nghiệm D-dimer hay nhất

Nói như trên thì có vẻ ổn, nhưng chúng ta vẫn còn vấn đề với tính siêu nhạy của xét nghiệm. Nếu bạn thấy D-dimer trong máu, thì có nghĩa là có huyết khối đâu đó, nhưng cũng có thể đơn giản chỉ là bệnh nhân có một hai cục máu đông bình thường (ví dụ như do một vết thương vớ vẩn-ND). Nói cách khác, xét nghiệm này cũng SIÊU NHẠY và không đặc hiệu. Làm thế nào để vượt qua vấn đề này?
Tốt nhất là hãy chấp nhận vấn đề, chỉ dùng xét nghiệm này để chẩn đoán loại trừ huyết khối chứ không dùng nó để khẳng định huyết khối. Nếu D-dimer (hoặc FDP) dương tính, nó chẳng thực sự nói lên cái quái gì, cho nên nó không phải bằng chứng lí tưởng để khẳng định có huyết khối. Nhưng nếu xét nghiệm âm tính thì bạn có thể chắc chắn rằng bệnh nhân không có huyết khối. Vì vậy nó rất lí tưởng để loại trừ trường hợp có huyết khối.
Người ta thường dùng xét nghiệm cho mục đích này ở phòng cấp cứu, trên những bệnh nhân vào viện với triệu chứng giống tắc động mạch phổi. Nếu bạn làm xét nghiệm D-dimer và kết quả trả về âm tính, bạn sẽ biết đó không phải là tắc động mạch phổi và tốt nhất nên đi tìm nguyên nhân khác.

 

Theo Quốc Anh Dịch

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of